SREM KRIJE ČUDO STARO 17 VEKOVAKanal Jarčina i tragična sudbina cara Proba

Osamnaest  rimskih imperatora rođeno je na teritoriji današnje Srbije, što  predstavlja petinu ukupnog broja svih rimskih careva i najveći broj rimskih imperatora rođenih van Italije.

Za našu sremačku priču najzanimljiviji  je  Marko Aurelije Prob.

Rođen je 232. godine u Sirmijumu, današnjoj Sremskoj Mitrovici kao sin rimskog vojnika. Po legendi, roditelji cara Proba  bavili su se  baštovanstvom i u svog sina su usadili mnoge vrline, veliku radnu energiju i ljubav i razumevanje poljoprivrede.  Njegov otac Maksim dogurao je do čina najvišeg oficira u legiji, pa je Marko Aurelije nastavio tradiciju i zbog svog dara i velikih vojnih dostignuća postao car, već sa svoje 44 godine. Njegova sudbina je oslikana u nepobedivosti na bojnom polju. Polako se peo uz komandne lestvice sve dok nije preuzeo kontrolu nad istočnim vojskama carstva.

Prob je bio vizionar, ali nažalost ostao je neshvaćen. Preduzeo je opsežne mere na radovima melioracionog karaktera, koji su ovom području dali novu snagu, bogatstvo i značaj. Kada ga je 276. godine vojska dovela na presto, silovito i organizovano je krenuo protiv mnogobrojnih neprijatelja na sva tri kontinenta. Prob je proširio Rimsko carstvo na šest miliona kvadratnih kilometara. Velikom brzinom izrastao je u jednog od najsposobnijih ratnika u rimskoj istoriji. 

Legenda kaže da je u vreme njegove vladavine prvi put zasađena vinova loza van Italije i to na brdu Glavica na Fruškoj gori, kod sela Šuljam. Obzirom da je rođen na ovim prostorima, uspeo je da izbegne kontrolu rimskog senata i vino, koje je do tada bilo privilegija patricija,tajno nam podari.

Prob je izuzetno cenio plodnu zemlju i dobrobit koju ona može da pruži. Zato je za vreme svoje vladavine, radi odvođenja površinskih i atmosfesrskih voda, i radi sniženja nivoa tada vrlo visokih podzemnih voda, počeo sa izgradnjom odvodnih kanala. Do tog vremena, u niskom i močvarnom delu Srema nije bilo ni jednog kanala, pa se nakon obilnijih padavina voda slivala prirodnim nagibom, plaveći polja, ili se zadržavala u nizinama praveći od plodnih oranica neupotrebljive baruštine. Izgradnja kanala Jarčina je prvi građevinski zahvat, od većeg značaja, koji je preduzeo car Prob u okolini carskog grada. U nedostatku, za ove potrebe dovoljnog broja adekvatne radne snage, kakvom su tada jedino smatrani robovi, radove na iskopavanju kanala preduzimali su i vojnici rimskih legija, stacionirani u utvrđenjima na ovom području. Željni ratova i osvajanja, za koje su vaspitavani, trenirani i poučavani, legionari nisu sa zadovoljstvom primili na sebe ove teške i fizički iscrpljujuće poslove. U njima nisu videli nikakav veći smisao, ni dublji značaj. Nakon izvesnog vremena vojnici su se pobunili protiv svog vladara. Te kobne 282. godine, posle jedne od mnogih poseta radovima na kopanju kanala, rimski legionari su uhvatli cara Proba i isekli ga ratničkim mačevima u gvozdenoj kuli uz reku Savu između današnjeg Jarka i tadašnjeg Sirmijuma. Shvativši veličinu učinjene greške, ubice su se odmah pokajale i podigle caru veliki spomenik. Na nadgrobnoj ploči bilo je zapisano: „Prob je zaista bio pošten, pobednik svih varvarskih naroda i tirana”.

Jarčina, veliki kanal je, kao uspomena na još većeg cara, vrlo brzo završen. Tako je, u ovim krajevima između Save i Dunava, car Prob ostao upamćen, ne samo kao car koji nas je obradovao zasadivši prvi vinovu lozu na fruškogorskim padinama, nego i kao čovek koji je izgradio kanal Jarčinu. Život u ovim krajevima nakon tragičnog ubistva cara Proba, poprimio je potpuno nove oblike, dobio na novim sadržajima i vrednostima. Pomognuta iskopanim kanalom, počela su nicati plodna polja, koja su dobro obrađena davala sve više, i više prinosa. Primitivnu zemljoradnju zamenila su velika, organizovano obrađivana poljoprivredna dobra. Život je počeo da se menja. To se poklopilo i sa najsjajnijim periodom Sirmijuma. U okolini današnjeg sela Jarak, počela su nicati imanja rimskih vojskovođa, letnjikovci, plodne, obrađene površine, ali i carski posedi, o čemu i danas svedoče, mnogobrojni iskopani i pronađeni predmeti i drugi građevinski tragovi.

Kanal je bio ogroman, neprelazan, pun vode, tako da je bio čak i plovan, stari Sloveni su ga odmah nazvali u augmentativu, veliki kanal, odnosno veliki jarak, ili jednostavno: Jarčina.

Dakle, u vreme Proba izgrađen je kanal „ Jarčina“, koji postoji i danas i funkcioniše.

Jarčina je sistem reka i kanala u sremskom regionu ukupne dužine 53 km, koji se uliva u reku Savu. Sistem obuhvata reke Međeš-Jarčina Galovica-Progarska Jarčina.

Progarska Jarčina je kanal dužine od 22 km. Prima reku Krivaju sa leve strane i sela Ašanja, severno od Obedske bare, kanal prelazi na istok iz oblasti Vojvodine i ulazi u područje Beograda, gde se uliva u Sava u selu Progar, na nadmorskoj visini od 70 m. U ovom delu kanal prolazi kroz Podlužje na području Srema, pored Živačkog jezera i močvare, koje se koristi za ribnjak. Kanal takođe obeležava zapadnu granicu beogradske Bojčinske šume.

Nismo još pronašli građavinu koja bi se mogla  porediti sa veličinom Probovog kanala. Jarčina u ovom trenutku predstavlja najstariju i najveću građevinu na ovim područjima koja je očuvana i još uvek u funkciji, i koja danas nije ništa manje savremena i značajna, od vremena pre sedamnaest vekova u kojima je nastala. Zbog toga je ona i zaslužila bar  malo naše pažnje.