BOLJEVCI ČUVAJU RETKO BLAGOOrgulje stare više od 170 godina čekaju da ponovo zasviraju

„Ako prolaziš pored crkve i čuješ zvuke orgulja, požuri unutra, slušaj i uživaj. Ako ti ponude da zasviraš, srećan si. Zasviraj i divi se očaravajućim zvucima orgulja”, zapisao je Robert Šuman.

A upravo takvu sliku pamte stariji Boljevčani, zimsko, pahuljasto Badnje veče i očaravajući zvuci orgulja koji dopiru iz Slovačke evangelističke crkve u Boljevcima. Negde do 1978. godine ovaj veličanstveni instrument mogao se čuti u crkvi, a onda je utihnuo.

Danas su orgulje konzervirane i predstavljaju dragocen ukras crkvenog prostora, ali i blago koje čeka vešte ruke stručnjaka za izradu i popravku orgulja kako bi ponovo oživelo.

Crkvena opština je 1904. godine kupila polovne orgulje iz Ravnog Sela, nekadašnje Nove Šove, odnosno Neue Schova, za 500 zlatnika. Orgulje su izrađene 1848. godine, a u Boljevcima ih je postavila tada renomirana firma Rieger, 9. aprila 1905. godine.

Orgulje se s razlogom nazivaju kraljicom instrumenata. U njihovim cevima krije se čitav svet zvukova dostupnih ljudskom uhu, od najnežnijeg treptaja tona do snažne grmljavine koja ispunjava prostor.

Slovačka evangelistička crkva u Boljevcima izgrađena je do 30. septembra 1900. godine, kada je i osvećena. Od 1849. godine pa sve do izgradnje crkve, slovački vernici koristili su prostor škole za službu i okupljanja.

Zbog vlage i urušenog tavana, crkva je porušena 2001. godine, a tokom 2002. ponovo je prezidana istim ciglama i na istim temeljima. Tada su orgulje iz prizemlja, odnosno iz oltarskog prostora, premeštene i uzdignute u horski prostor iznad ulaza.

I od tada — ćute. I čekaju.

Istraživač i publicista Marko Kolarević podseća da su pre industrijske revolucije dve mehaničke naprave smatrane najkompleksnijim ljudskim kreacijama — sat i orgulje. Koncept rada orgulja ljudima je bio poznat još oko 250. godine pre nove ere, kada je Ktesibije Aleksandrijski, otac pneumatike, izumeo vodene orgulje.

Taj rani oblik orgulja koristio je vodeni pritisak koji je potiskivao vazduh u cevi. Ovakvi instrumenti korišćeni su u antičkoj Grčkoj, a kasnije i na teritoriji Rimskog carstva, najčešće tokom igara i trka.

U vreme Vizantije, strujanje vazduha u cevima postizalo se pomoću meha. Orgulje tada ulaze na dvor, a odatle i u hrišćansku liturgiju, gde će vekovima imati značajno mesto. Tokom istorije ovaj instrument doživeo je brojne promene i varijacije, a naročito je bio popularan od 14. do 16. veka, kada se na njemu najviše eksperimentisalo.

Onore de Balzak opisao je orgulje kao „najveći, najsmeliji, najveličanstveniji instrument koji je ljudski genij ikada izmislio”.

Prilikom obilaska Slovačke evangelističke crkve u Boljevcima 2018. godine, po završetku radova na obnovi fasade i zvonika koje je finansirala Gradska opština Surčin, tadašnji sveštenik, gospodin Jan Vinkovič, ispričao je priču o dolasku orgulja u Boljevce.

Ovaj stari instrument, koji poput retkih živih vrsta pomalo izumire, predstavlja jedinstveno kulturno i istorijsko bogatstvo Boljevaca i Surčina. Za njegovu obnovu potrebno je mnogo sredstava, najmanje 3.000 evra po registru, a boljevačke orgulje imaju osam registara.

Na teritoriji Srbije postoji nekoliko stotina orgulja. One u Boljevcima ćute već decenijama, ali njihova priča nije završena.

Zamislite ponovo zimsko, zvezdano Badnje veče i očaravajuće zvuke orgulja koji se šire crkvom u Boljevcima.

Biće i toga. Biće ponovo u Boljevcima jednog dana.